16.7 C
İstanbul
Salı, Haziran 15, 2021

    Türk bilim insanından büyük başarı: ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçildi

    Dünyanın en saygın üniversitelerinden biri olan Yale Üniversitesi Mikrobiyal Hastalıklar Epidemiology Bölüm Başkanlığı görevine devam eden bilim insanı Prof. Dr. Serap Aksoy, ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçildi.

    Afrika’da ölümcül uyku hastalığına yol açan çeçe sineğinin gen haritasını çıkararak önemli bir başarıya imza atan Prof. Dr. Aksoy, böcek ve sineklerden canlılara yayılan ölümcül hastalıklar konusunda yeni biyolojik metot geliştirmesi konusunda çalışmalarına devam ediyor. Dünya Sağlık Teşkilatı’nın (WHO) ve ABD Sağlık Bakanlığı’nın birçok projesinde görev alarak dünya sağlık politikalarının belirlenmesinde de etkin olan Prof. Dr. Serap Aksoy çalışmalarını Milliyet’e anlattı.

    1970’TEN BU YANA 1 MİLYON CAN ALDI

    İstanbul’da Robert Kolej’den mezun olmasının ardından ABD’de Vassar College’i bitiren Prof. Dr. Aksoy, Kolombiya Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nde doktora eğitimini tamamladı. Hala Yale Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu’nda rektör biyolojisi ve epidemiyoloji alanında çalışmalarına devam eden Prof. Dr. Aksoy, çalışmalarını hakkında bilgi verdi.

    “Sinek ve böceklerden canlılara yayılan ölümcül hastalıklar konusunda yeni biyolojik metotlar geliştiriyoruz.” diyen Prof. Dr. Aksoy,  “Laboratuvarımızda birçok disiplini entegre eden metotlar kullanarak mikroplar ile bunları insanlara taşıyan vektör adını verdiğimiz böcekler arasındaki moleküler ilişkileri saptamaya çalışıyoruz. Bu çalışmalarımızı hayvanlarda ve insanlarda ölümcül hastalıklara neden olan Afrika trypanosome parazitleri ile çeçe sineği vektörü üstünde yapıyoruz. Çeçe sineğinin neden olduğu uyku hastalığı Afrika’nın özellikle kırsal bölgelerinde yüz binlerce hayvanın ve insanın ölümüne neden oluyor.

    Epidemik boyutlara çıkan uyku hastalığının 1970’ten itibaren bir milyon insanı öldürdüğünü biliyoruz, hastalık kırsal kesimlerde görüldüğü için rakamın daha da yüksek olabileceği tahmin ediliyor. Hastalığın insanlarda yayılmasını önlemek amacıyla yapılan aşı çalışmaları parazitin kendini çok sık değiştirmesi nedeniyle başarısız oldu. En etken kontrol metodu, hastalığı taşıyan çeçe sinek popülasyonunun azaltılması. Fakat bu metotların kimyasal kullanım ağırlıklı olması ve nedeniyle hem de pahalı olmaları hem de ekolojik dengenin bozulmasına yol açması gelişmekte olan ve az gelişmiş toplumlar için büyük bir dezavantaj oluşturmakta.”

    Prof. Dr. Serap Aksoy
    Prof. Dr. Serap Aksoy

    SİNEKLERİ İMHA ETMEK YERİNE PARAZİTLERİ TAŞIYAMAZ HALE GETİRİLMESİ AMAÇLANIYOR

    2004’te WHO öncülüğünde sineklerin patojen taşımasının engellenmesi gibi yöntemlerin temel taşı olan vektörün gen haritasını çıkarmaya başlayan Prof. Dr. Serap Aksoy, 2014 yılında da bir çeçe türü için geliştirilen harita 2019’da 5 ayrı türü içeren haritaya dönüştü ve böylece moleküler çalışmalar için gerekli yolun açılmasına öncülük etti.

    Çeçe sineğinin parazit taşımasını engellemek amacıyla çalışmalar yürüttüklerini kaydeden Prof. Dr. Serap Aksoy, “Genetiği değiştirilmiş yararlı bakterileri bu sineklere yerleştirdiğimizde onların bu hastalığı taşıyamaz hale geldiklerini gördük. Bu metodun sineklerin genlerinin oynandığı transgenik sinek metoduna alternatif olarak kullanılması araştırılmaktadır. Amaç, sinekleri tabiattan imha etmek yerine parazitleri taşıyamaz bir hale getirilip, insan ve hayvanlara bir tehlike yaratmamasını sağlamak” ifadelerini kullandı.

    KADINLAR BİLİM DÜNYASINDA YÜKSELİŞTE

    ABD Bilim Akademisi’ne bu sene 59 kadın bilim insanı seçildi ve bir rekora da imza atıldı. O kadınlardan biri olan Prof. Dr. Serap Aksoy, “Kadın bilim insanları biraz olsun hak ettikleri noktalara geliyor bence. Onların başarılarının ABD Bilim Akademisi tarafından tanınmasının güzel bir başlangıç olduğunu düşünüyorum ve onların arasında yer almaktan da çok gurur duyuyorum. Aynı zamanda Türk meslektaşlarımla ortak projeler geliştirmekten ve Türk öğrencilere laboratuvarımda, çalışmalarımda yer vermekten gurur duyuyorum” şeklinde konuştu.

    GRAND CHALLENGE PROJESİ’NE KATILMA DAVETİ ALDI

    Bill ve Melinda Gates Bilim Vakfı’nın ‘Grand Challenge Projesi’ne katılma daveti aldığını aktaran Prof. Dr. Serap Aksoy, bu proje çerçevesinde parazitin yayılmasını sineğin ısırdığı noktada engellemek amacıyla aşı geliştirme konusunda başarılı sonuçlar elde ettiklerini kaydetti.

    Aksoy, geliştirdikleri biyolojik kökenli metotların diğer tür vektörlerde de uygulanması için çalışmalar yürüttüklerini dile getirirken “Geçtiğimiz senelerde sivrisineklerin taşıdığı ZIKA virüsünün dünyaya yayılarak binlerce bebekte kalıcı hasara neden olduğunu gördük. Bu virüsleri taşıyan vektör türlerinin ülkemizde de görülüyor olması, halk sağlığı açısından tehlike yaratıyor. Aynı zamanda yakın geçmişte kenelerin yaydığı virüsler Türkiye’de de ölümcül hastalıklara yol açmıştı. Tatarcık sinekleri Güneydoğu Anadolu’da halk arasında şark çıbanı olarak bilinen hastalığa sebep olan paraziti yayıyor. Şimdi geliştirdiğimiz biyolojik kökenli metotlar, diğer tür vektörlerde de uygulanmak için deneniyor” şeklinde konuştu.

     

    ÇOK OKUNANLAR

    EDİTÖRÜN SEÇİMİ