19.6 C
İstanbul
Pazartesi, Haziran 27, 2022

    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi

    Uluslararası bilim insanlarından oluşan bir ekip, düşük ve orta gelirli ülkelerinde kolaylıkla aşılama yapabilmesi için düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirdi.

    NDV-HXP-S adı verilen aşı ve tavuk yumurtasına enjekte edilerek toplu olarak üretilebiliyor. Hayvan deneylerinde yüzde 100 başarı gösteren aşının sonbaharda kullanılmaya hazır olması bekleniyor. İşte NTV’den Ayşegül Engür Dahi’nin haberinin ayrıntıları.

    4 ülkede klinik denemelere başlandı

    Meksika, Brezilya, Vietnam ve Tayland’da klinik denemelere başlayan yeni bir koronavirüs aşısı, salgınla savaşın boyutunu değiştirebilir. NDV-HXP-S adı verilen aşı, bugün kullanımda olan aşılardan daha güçlü antikorlar oluşturması beklenen yeni bir moleküler tasarım kullanan ilk aşı olma özelliğini taşıyor.

    Johnson & Johnson ve Pfizer/BioNTech gibi şirketlerin aşılarının, elde edilmesi güç bileşenler kullanılarak özel fabrikalarda üretilmesi gerekiyor. Bunun tam tersine yeni aşı dünyanın her yanındaki grip aşısı üreten aynı fabrikalarda toplu olarak üretilebiliyor.

    Yılda bir milyar dozdan fazla üretilebilir

    NDV-HXP-S’nin etkili ve güvenli olduğu ispatlanırsa potansiyel olarak yılda bir milyardan fazla doz üretilme potansiyeline sahip olacak.  Dolayısıyla zengin ülkelerden aşı almak için çabalayan düşük ve orta gelirli ülkeler, NDV-HXP-S’yi kendileri için üretebilir ya da komşularından daha düşük maliyetle alabilir.

    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi
    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi

    Hayvanlarda yapılan deneyler umutları artırdı

    ABD’de bulunan Duke Global Sağlık İnovasyon Merkezi’nin müdür yardımcısı Andrea Taylor, bu yeni aşı çalışmasıyla ilgili olarak “Bu aşı oyunun kurallarını değiştirecek” ifadelerini kullandı.

    Aynı zamanda aşının birinci aşama klinik testlerinin ilk etabı Temmuz ayında tamamlanacak ve son 2 aşama birkaç ay daha devam edecek.  Fakat hayvanlar üzerinde yapılan deneyler NDV-HXP-S için umutları artmasına neden oldu.

    NDV-HXP-S’nin geliştirilmesini yöneten ABD’deki PATH Aşı Yenilik ve Erişim Merkezi’nde görevli Dr. Bruce Innis, “Dünya çapında bir aşı olduğunu düşünüyorum” dedi.

    Devrim yaratan yeni formül

    Moderna ve Pfizer/BionTech haricindeki mesajcı RNA (MrNA) yöntemi ile geliştirenlerin dışında kalan aşılar, bağışıklık sistemini kendisine karşı bir savunma oluşturmaya yeterli miktarda iyi tanıyan bir virüsle çalışıyor. Kimi aşılar, inaktif (ölü virüs), kimileri ise virüsün tek bir proteinin kullanıyor. Sonrasında bağışıklık sistemi, bir virüse ya da bir kısmına maruz kaldığında, ona saldıran antikorlar yapmayı öğrenerek hastalığa karşı koruma geliştiriyor.

    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi
    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi

    Başak proteinin şekil değiştirmesi araştırmacıları yöntemlere sevk etti

    Koronavirüs söz konusu olduğunda bağışıklık sistemi için en iyi hedef, virüsün hücrelere tutunduğu taç protein olarak gösteriliyor. Fakat insanlara yalnızca virüsün başak proteinini enjekte etmek, onları aşılamanın en iyi yolu değil. Bunun sebebi ise, başak proteinlerin kimi zaman yanlış şekle girmesi ve bağışıklık sistemini yanlış antikorlar yapmaya sevk etmesi olarak görülüyor.

    Öte yandan bu durum, Covid-19 salgınından çok önce görüldü. 2015’te başka bir koronavirüsün yol açtığı MERS, ölümcül bir zatürre salgını başlattı. O dönemde Dartmouth’daki Geisel Tıp Fakültesi’nde yapısal biyolog olarak görev alan Jason McLellan ve çalışma arkadaşları buna karşı bir aşı geliştirmek için kolları sıvadı.

    Araştırmacılar başak proteinini hedef olarak kullanmak istedi, fakat bu proteininin bir şekil değiştirici olduğu gerçeğini gözden kaçırmamaları gerekiyordu. Protein bir hücreye kaynaşmaya başlarken lale benzeri bir şekilden, cirit benzeri bir şekle dönüşüyor.

    Bilim insanları, bu iki şekle başakların postfüzyon ve prefüzyon biçimleri adını veriyor. Prefüzyon şeklindeki antikorlar, koronavirüse karşı güçlü bir şekilde çalışır, fakat postfüzyon antikorları bunu engelleyemiyor.

    Moderna ve Pfizer 2p molekülü kullanıyor

    Dr. McLellan ve çalışma arkadaşları, bir MERS aşısı yapmak için standart teknikler kullandılar, fakat neticede işlerine yaramayan çok sayıda postfüzyon sivri uçları ortaya çıktı. Sonra proteini lale benzeri bir prefüzyon şeklinde kilitli tutmanın bir yolunu buldular. Tek yapmaları gereken, proteindeki binden fazla yapı taşından ikisini prolin denilen bir bileşiğe dönüştürmekti.

    Ortaya çıkan sivri uç içerdiği iki yeni prolin molekülü nedeniyle 2P olarak adlandırılıyor. Ekip, değiştirilen başak proteini için bir patent başvurusu yaptı fakat bu buluşu pek dikkate alınmadı. MERS, ölümcül bir hastalıktı ancak çok bulaşıcı değildi ve küçük bir tehdit olarak algılandı. İnsanlarda ilk görüldüğü günden bu yana binden az kişi MERS nedeniyle hayatını kaybetti.

    Fakat 2019 yılının sonlarında yeni bir koronavirüs olan SARS-CoV-2 ortaya çıktı ve dünyayı kasıp kavurmaya başladı. Dr. McLellan ve çalışma arkadaşları, SARS-CoV-2’ye özgü bir 2P başak proteini tasarladı. Moderna da bu bilgileri Covid-19 için bir aşı tasarlamak için kullandı; 2P başak proteini yapmak için talimatlar içeren RNA denilen genetik bir molekül içeriyordu. Diğer şirketler kısa zaman sonra aynı durumu izleyerek kendi aşı tasarımları için 2P artışlarını kaul etti ve klinik denemelere başlandı. Moderna, Johnson & Johnson ve Pfizer-BioNTech’in aşılarında da 2P başak proteini molekülü kullanıyor.

    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi
    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi

    2P iyi ama 6p daha da iyi

    Fakat, Dr. McLellan ve çalışma arkadaşları, 2P artışını aşı üreticilerine verdikten sonra, daha yakından incelemek için koronavirüsün başak proteini çalışmalarına ​​geri döndü. Sadece 2 prolinin değiştirilmesi bir aşıyı güçlendirdiyse, kesinlikle yeni ayarlamalar onu daha da güçlendirebilirdi.

    Austin’deki Texas Üniversitesi’nde doçent olan Dr. McLellan, konula ilgili olarak “Daha iyi bir aşı yaptırmaya çalışmak mantıklıydı” şeklinde konuştu.

    Mart ayında, iki Teksas Üniversitesi biyologu Jennifer Maynard ve Ilya Finkelstein ile güçlerini birleştirdi. 3 laboratuvar, her biri değiştirilmiş bir yapı taşına sahip 100 yeni sivri uç geliştirdi. Gates Vakfı’nın sağladığı fonla, her birini test ettiler ve ardından umut veren değişiklikleri yeni artışlarla birleştirdiler. Sonunda, tam da istedikleri gibi tek bir protein yarattılar.

    Dr. McLellan, toplam 6 prolin içeren yeni moleküle HexaPro adını verdi. Ekip, HexaPro’nun yapısının 2P’den bile daha kararlı olduğunu keşfetti. Bununla birlikte dirençliydi, zararlı kimyasallara ve ısıya daha iyi dayanabiliyordu. Dr. McLellan, sağlam tasarımının onu NDV-HXP-S’te daha etkili hale getireceğini umut ediyor.

    Güçlü formül ücretsiz olarak 80 yoksul ülkeyle paylaşıldı

    Öte yandan, Dr. McLellan HexaPro bazlı aşıların dünyanın daha geniş bir kısmına düşük ve orta gelirli ülkelere ulaşmasını bekliyor. Bu amaçla, Teksas Üniversitesi HexaPro formülünün kullanımı için 80 düşük ve orta gelirli ülkedeki laboratuvar ve şirketler ile telif ücreti ödenmesi gerekmeyen bir lisans düzenlemesi hazırladı.

    Aynı zamanda, Dr. Innis ve PATH’deki ekip arkadaşları Covid-19 aşılarının üretimini artırmanın bir çaresini arıyorlardı. Daha az gelirli ülkelerin kendi başlarına yapabilecekleri bir aşı geliştirmek istiyorlardı.

    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi
    Salgının seyrini değiştirecek düşük maliyetli yeni bir Covid-19 aşısı geliştirildi

    Grip aşıları gibi tavuk yumurtasına enjekte edilerek üretilebilir

    İlk geliştirilen yeni tip koronavirüs (Covid-19) aşılarının yapılması için maliyetli ve özel bileşenler gerektiriyor. Örneğin, Moderna’nın RNA tabanlı aşısı, nükleotidler denilen genetik yapı taşlarına ve bunların etrafında bir kabarcık oluşturmak için özel yapım bir yağ asidine gerek duyuyor. Bu bileşenlerin de amaçla inşa edilmiş fabrikalarda aşılara dönüştürülmesi gerekiyor.

    Grip aşıları ise çok daha ucuz yollarla üretiliyor. Birçok ülkede, grip virüslerinin tavuk yumurtasına enjekte edildiği büyük fabrikalar var. Yumurtalar, virüslerin yeni kopyasını bol miktarda üretiyor. Fabrika çalışanları ise daha sonra virüsleri yumurtalardan çıkarıyor. Sonrasında ise zayıflatarak ya da öldürerek aşılara koyuyor.

    Tek bir yumurtadan beş ile 10 doz arasında covid-19 aşısı

    PATH ekibi, bilim insanlarının tavuk yumurtasında ucuza mal edilecek bir Covid-19 aşısı yapıp yapamayacağını merak etti. Bu sayede grip aşısı yapan fabrikalar Covid-19 aşıları da yapabilecekti.

    Ardından PATH, normalde tavuk yumurtasında grip aşısı yapan bir Vietnam fabrikasında binlerce doz NDV-HXP-S üretmeyi başardı. Aynı zamanda tek bir yumurta ile 1 ya da 2 doz influenza aşısına oranla 5 ila 10 doz NDV-HXP-S elde edilebileceği belirtildi.

    Dünya Sağlık Örgütü’nden aşı pasaportu açıklaması: Desteklemiyoruz

    ÇOK OKUNANLAR

    EDİTÖRÜN SEÇİMİ