21.6 C
İstanbul
Pazartesi, Haziran 27, 2022

    mRNA aşısı nedir, nasıl çalışır?

    Türkiye’de Alman Biontech firmasına ait Covid-19 mRNA aşısı 2 Nisan'da uygulanmaya başlandı. Peki, mRNA aşısı nedir, nasıl çalışır? İşte ayrıntılar.

    Türkiye’de ilk olarak Çinli Sinovac firma tarafından üretilen ve inaktif bir aşı olan CoronoVac aşısı uygulanmaya başlandı. Nisan ayı başında da Alman BioNTech aşısı vatandaşların tercihine sunuldu. BioNTech aşısı ilk olarak Almanya’da yaşayan iki Türk bilim insanı tarafından bulundu. BioNTech ve ABD merkezli Pfizer’ın birlikte geliştirdikleri Covid 19 aşısının yüzde 95 oranında başarıya ulaştığı bildirildi. BioNTech Almanya merkezli bir aşı ve dünyada kullanımı oldukça yaygın. Peki dünyada koronavirüsle mücadelede umut haline gelen mRNA aşısı nedir, nasıl çalışır, özellikleri nelerdir?

    mRNA aşısı nedir?

    mRNA yani diğer adıyla Mesajcı RNA, insan vücudu içerisinde DNA’nın hücreleri ve dokuları düzenleyen proteinler yapmak için kullandığı bilgileri sağlayan bir moleküldür. Fakat virüsler, RNA’yı kendi kötü amaçları için kullanır. Virüslerin kendilerini kopyalayacak hücresel mekanizmaları bulunmamaktadır. Bu yüzden de; konak canlısındaki sağlıklı hücreleri ele geçirirler ve bu hücrelerin içinde çoğalırlar; kimi zaman da hastalığa veya ölüme yol açarlar.

    Örneğin, Covid-19 hastalığına neden olan novel-koronavirüsteki mRNA, tüm vücuttaki hücreleri delme gücüne sahip bir “başak proteini” devreye sokar. Virüs akciğerleri istila ettiğinde, bu işgal oldukça tehlikelidir. Çünkü basit nefes alma işleminin bile güçleşmesine neden olur.

    mRNA aşısının içinde bir virüsün protein oluşturmak için kullandığı RNA’nın sentetik bir versiyonu bulunur. Burada şunu özellikle belirtmek gerekir ki aşıda, viral proteinler üretmek için miktarda bir genetik bilgi bulunmuyor. Sadece bağışıklık sistemini kandırarak bir virüsün var olduğunu düşünmesini sağlıyor. Bu sayede de bağışıklık sistemi virüsle savaşmak için özel olarak tasarlanmış proteinler olan antikorları üretmek için harekete geçebiliyor.

    Kızamık ya da grip gibi hastalıklar için kullanılan aşılar gibi geleneksel aşılar; virüsün çok az bir miktarının insanlara enjekte edilmesiyle bağışıklık sisteminin aktif hale getirilmesini sağlar. Aşılar, virüsün daha zayıf formlarını ya da viral proteinleri hâlâ bağışıklığı uyarabilen ölü bir virüsü içerebilir. Geleneksel aşıların geliştirilmesi için genellikle daha uzun sürelere ihtiyaç vardır.

    mRNA aşısı nedir, nasıl çalışır?
    mRNA aşısı nedir, nasıl çalışır?

    Bir aşı yapmak için, bilim insanları genellikle tavuk yumurtasının içinde virüsün zayıflatılmış bir formunu büyütür ve virüsün hangi kısımlarının antikorları başarıyla ortaya çıkardığına bakar.

    Bu, yıllık grip aşısı için 4-6 ay kadar devam edebilir. Fakat bilim insanları, bu aşıların nasıl yapıldığını ve herhangi bir yılda hangi grip türlerinin baskın olma olasılığı olduğunun bilgisine zaten sahipler. Haliyle aşı geliştirme süreci çok zaman almayabiliyor.

    Yeni bir virüsle aşı yapmak yıllar sürebilir

    Ancak yeni bir virüsle aşı yapma süreci yıllar hatta on yıllar sürebilir. Güvenliği sağlamak amacıyla gerekli olan büyük ölçekli testler de yeni bir aşı için uzun süre gerektirir.

    Bir salgın devam ederken en önemli şeylerden biri hızdır ve bu yüzden de aşı araştırmacıları bu süreci hızlandırmak için ellerindeki tüm imkanları kullanır. RNA’nın aşısının geliştirilme sürecinin çok kısa olması, onun sağladığı en önemli avantajlardan biridir.

    Araştırmacılar, söz konusu virüsün proteinlerini üretmesine yol açan mRNA’yı tespit ettikten sonra yeni bir aşının temelini oluşturan sentetik bir RNA üretebilirler. En iyi bir senaryoda, bu sentetik mRNA’nın üretimini uyarmak için özel olarak seçilen enzimler kullanılır ve sonrasında mRNA’nın bozulmasını engellemek amacıyla koruyucu bir sargıya sarılır. Bu nedenler mRNA aşılarının çok düşük ısılarda muhafaza edilmesi gerekmektedir.

    mRNA aşısı nasıl çalışıyor?

    SARS-Cov-2 virüsü, insan hücrelerine girmek için yukarıda bahsedilen başak protein olarak adlandırılan proteinleri kullanır. Bu diken şeklindeki proteinler, potansiyel aşılar ve tedaviler için cazip bir hedef oluşturur. Moderna’nın geliştirdiği aşı da Pfizer aşısı da virüsün spike proteinini oluşturmak için verilen genetik talimata dayanıyor.

    ÇOK OKUNANLAR

    EDİTÖRÜN SEÇİMİ