19.6 C
İstanbul
Pazartesi, Haziran 27, 2022

    D vitamini Covid-19’a karşı etkili mi, etkisiz mi?

    Koronavirüs salgınıyla birlikte, özellikle hastalığın tedavisi ile alakalı bilgi kirliliği de meydana geldi, kimi ilaç ve uygulamalar bir şehir efsanesine dönüşmeye başladı. Bazılarında ise küçük de olsa birtakım doğru bilgiler var ve bunların yanlış olduğunu anlatmak oldukça güç…

    Covid-19 için tavsiye edilen çok sayıda tedavi var. Ivermectin, Hidroksikolorkin ya da D vitamini araştırılıyor veya araştırılıyordu. Bir tedavi yönteminin işe yarayıp yaramadığını konusunda düşünmek, bunu deneyimlemek ve yapılan araştırmalara sonucunda kesin bilgiye ulaşmak, bilimsel sürecin bir parçası olarak görülüyor.

    Fakat internette ortamında salgının ilk görüldüğü dönemlerde yapılan veya düşük kaliteli araştırmalar, bağlamından kopartılıp paylaşılabiliyor. Ve komplo teorilerini savunanlar bunun yarattığı kafa karışıklığından fayda sağlayabiliyor.

    BBC Sağlık Muhabiri Rachel Schraer’ın haberine göre, D vitaminin Covid-19’un engellenmesinde veya tedavisinde kullanışlı olabileceği düşüncesinin arkasında mantıklı yönler var.

    D vitamini Covid-19'a karşı etkili mi, etkisiz mi?
    D vitamini Covid-19’a karşı etkili mi, etkisiz mi?

    D vitamini, bağışıklık sistemi üstünde önemli bir rol oynuyor. Örneğin İngiltere’de herkesin kış mevsiminde, eksiklik riski yaşayanlarınsa tüm yıl D vitamini takviyesi alması tavsiye ediliyor. Bugüne kadar hiçbir araştırma, D vitaminini daha fazla almanın hastalığı önlediği veya tedavi ettiği yönünde yeteri kadar ikna edici kanıtlar gösteremedi.

    Ancak bazıları Reddit forumlarında hükümetlerin D vitaminin etkinliğinden “çok az bahsettiğini” ve bunun yerine “aşılara ve polis devleti takibine” yoğunlaştığını söyledi. Veya “Dünya Sağlık Örgütü’nü büyük ilaç şirketleri fonladığı için D vitamininin görmezden gelindiğini” öne sürdüler.

    Fakat hükümetler, etkinliği kanıtlandığı takdirde deksametazon gibi ucuz ve etkili tedavileri uygulamaya başladılar. Diğer yandan vitaminlerin kendisi de büyük paraların döndüğü bir endüstri.

    Araştırmalar ne söylüyor?

    Pek çok araştırma Covid-19 tedavisinde başarı ve D vitamini arasında bağlantı kurdu. Fakat kanıtların çoğu gözleme dayalı. Yani diğer faktörleri göz önünde bulundurulmadan D vitamini seviyeleri yüksek veya düşük insanlar ele alınıyor.

    Bilimsel araştırmalarda böyle bir standart kabul görmüyor. Bunun için, bilim insanlarının tedavinin ortaya çıkardığı sonuçları açıkça görebilmesi için, hastalara bir tedavi veya plasebonun verildiği rastgele kontrol denemeleri gerekiyor.

    D vitamini Covid-19'a karşı etkili mi, etkisiz mi?
    D vitamini Covid-19’a karşı etkili mi, etkisiz mi?

    Gözleme dayalı çalışmalar, hem D vitaminin az olma hem de Covid’e yakalanma riskinin az olduğu daha yaşlı insanlar, obezite sorunu olanlar ve daha koyu derili, siyah veya Güney Asya kökenliler gibi belli hasta gruplarını gösteriyor.

    Bu grupların daha çok risk altında bulunmasının sebebi ise D vitamini eksikliği olabileceği gibi, hem D vitaminin düşük olmasına hem de virüse yakalanma riskinin artmasına yol açan sağlık sorunları ya da çevresel etkiler olabilir.

    Vitamin değerlerinin düşmesi bir hastalığın nedeni olabileceği gibi, sonucu da olabilir. D vitaminin tek başına oynadığı rolü, Queen Mary’s Üniversitesi’nde yapılan gibi, rastgele, kontrol gruplu, standartlara uygun çalışmalarla anlayabiliriz.

    İspanya’daki çalışmalar

    Barcelona Üniversitesi’nde yapılan ve tam da böyle bir araştırma olduğu iddia edilen bir çalışma özellikle dikkatleri çekti

    D vitamininin yoğun bakıma yatışları %80, ölümleri ise %60 oranında azaltarak, müthiş bir başarı yakaladığını söylüyordu.

    İnternette yoğun bir şekilde paylaşıldı. Ancak çalışma “araştırmanın tanımı hakkındaki kaygılar” nedeniyle geri çekildi ve Lancet Tıp Dergisi, araştırma hakkında bir soruşturmaya başlıyor. Ancak araştırmanın geri çekilmesi, orijinal çalışma kadar paylaşılmadı.

    D vitamini Covid-19'a karşı etkili mi, etkisiz mi?
    D vitamini Covid-19’a karşı etkili mi, etkisiz mi?

    D vitamini, rastgele belirlenen bireylere değil, ne kadar hasta olduklarına bakılarak tüm bir koğuşta yatan hastalara verilmişti. Ve çalışmada hayatını kaybeden Covid hastalarının vitamin düzeyleri en başta çok farklı düzeylerdeydi ve bu da başlangıçta daha hasta olduklarını gösteriyordu.

    İngiltere’de hastanelerde D vitamini takviyesine başlanması çağrısı yapan Muhafazakâr Partili milletvekili David Davis, BBC’ye yaptığı açıklamada araştırmanın geri çekilmesine karşın, hala D vitaminin önemli olduğunu gösterdiğini ve hükümetin bu alandaki çalışmalara daha çok kaynak ayırması gerektiğini söyledi.

    Geri çekilmeden önce Lancet için Barcelona araştırmasını inceleyen İspanyol Anestezi ve Yoğun Bakım uzmanı Aurora Baluja, çalışmada saptanan “aşırı” D vitamini etkisinin rastgele, kontrollü denemelerde hiç görülmediğini ve bunun da çalışmanın büyük ihtimalle taraflı olduğunu gösterdiğini belirtti.

    Baluja D vitamini eksikliğinin yoğun bakımda ölen hastalar için “çok iyi bilinen bir risk faktörü” olduğunu ve “tek başına D vitamini takviyesinin bu hastalardaki riski hiç azaltamadığını” vurguladı.

    Dr. Baluja D vitamini eksikliğinin hastaların ölüm nedeni olmadığını, bunun yerine eksikliğin yetersiz beslenme ve böbrek yetmezliği gibi daha temel bir nedenden kaynaklandığını kaydediyor.

    KAYNAK: BBC TÜRKÇE

    ÇOK OKUNANLAR

    EDİTÖRÜN SEÇİMİ