21.6 C
İstanbul
Pazartesi, Haziran 27, 2022

    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?

    Ülkemizde iki farklı Covid-19 aşının kullanılmaya başlanmasıyla, kimlerin hangi aşıyı tercih edeceği de farklı bir konu haline geldi. Peki, alerjisi olanlar hangi aşıyı seçmeli? Coronavac mı, yoksa Biontech mi daha az alerji riski taşıyor? İşte ayrıntılar…

    Geçtiğimiz aylarda insanlar Covid-19 aşı olmalı mıyım olmamalı mıyım araştırması yaparken, artık günümüzde bu konu hangi aşıyı yaptırmalıyım? sorusuna dönüştü. Uzmanlar her iki aşının da koruyuculuk oranının yakın olduğunu belirtiyor. Ancak Türkiye’de bulunan her iki aşının da farklı çalışma esaslarına dayanması nedeniyle tercih sürecinde farklılıklar yaşanıyor.

    Peki, özellikle alerjik hastalığı olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Aşıdan sonra alerji gelişirse ne yapmalı? Kimler hangi aşıyı tercih etmeli? Alerji ve Astım Derneği Başkanı Prof. Dr. Ahmet Akçay, alerjisi olanların hangi aşıyı tercih etmesi gerektiği hakkında detaylı bilgi verdi.

    Alerji ve Astım Derneği Başkanı Prof. Dr. Ahmet Akçay
    Alerji ve Astım Derneği Başkanı Prof. Dr. Ahmet Akçay

    Çin’in Coronavac aşısı ve Almanya’nın Pfizer BioNTec aşısı nedir?

    Çin’in Sinovac firması tarafından üretilen Coronavac aşısı formaldehitle inaktive edilen ve adjuvan olarak alüminyum kullanılan ölü aşıdır. Virüs parçalanıp etkisiz hale getirilerek vücuda ara verilmeden bağışıklığı uyarıyor. Diğer yandan ölü aşı olduğu için daha güvenli olduğu düşünülüyor.

    Almanya Pfizer BioNTech tarafından üretilen aşı ise mRNA tabanlı Covid-19 aşısıdır. Diğer bir mRNA tabanlı aşı da Moderna aşısıdır. BNT162b2 aşısı için BioNTech teknolojisi, SARS-CoV-2 koronavirüsün yüzeyinde bulunan diken proteininin bir kısmını kodlayan nükleositle modifiye edilmiş mRNA (modRNA) kullanımına dayanmaktadır.

    Bu aşıda mRNA tarafından diken proteinin bir parçası vücutta üretilir ve bu da vücutta bağışıklığa yol açar. Bu bağışıklık ise vücutta enfeksiyona karşı koruma sağlar.

    Aşıların etkinliği nasıl?

    BioNTech aşısının etkinlik oranı firma yetkilileri tarafından yüzde 91.3 olarak bildirilmiştir. Coronavac aşısının etkinlik oranı ise Türkiye’deki verilere göre yüzde 83’tür. Aşının orta ve ciddi şiddetteki enfeksiyonlara karşı korumada yüzde 100 etkili olduğu söylenmiştir. Bakıldığında her iki aşının da etkinlik oranlarının birbirlerine yakın olduğu görülüyor.

    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?
    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?

    Aşıların yan etkileri nelerdir?

    Pfizer-Biontech koronavirüs aşısının yan etkileri diğer yetişkin aşılarına benzer şekildedir. Klinik denemeler sırasında, çok yaygın olarak kabul edilen sıklık sırasına göre yan etkiler şunlardır:

    -Enjeksiyon yerinde şişlik ve ağrı,

    -Baş ağrısı,

    -Titreme,

    -Yorgunluk,

    -Kas ağrıları,

    -Eklem ağrısı ve ateş. Ateş, 2. dozdan sonra daha sık görülmektedir.

    Coronavac aşısının en yaygın görülen yan etkisi yüzde 17 oran ile enjeksiyon bölgesinde ağrıdır. Bu ağrının çoğunlukla hafif derecede olup 48 saat içinde düzeldiği gözlemlenmiştir.

    Bunun haricinde görülen yan etkiler; aşı uygulanan bölgede kızarıklık, şişlik olması, yorgunluk, titreme, hafif ateş, baş ağrısı, eklem, kas ağrısı, ishal ve kusmadır. Bu belirtiler aşı uygulandıktan sonra bir hafta içerisinde ortaya çıkabilmektedir. Bugüne kadar ölümcül bir tepki bildirilmemiştir.

    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?
    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?

    Aşıların alerji riskleri nedir?

    Aşılara karşı oluşan alerjik reaksiyonlar çoğunlukla aktif bileşenin kendisinden fazla katkı maddelerine, aşıdaki koruyucular ve antibiyotikler gibi bileşenlerden kaynaklanmaktadır. Aşılar aynı zamanda üretim sürecine bağlı olarak ufak miktarda protein içerebilir.

    BioNTech aşısı için milyon doz aşı başına yaklaşık 11 vakada şiddetli alerjik reaksiyon belirlenmiştir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin bir raporuna göre, bu alerjik reaksiyonların yüzde 71’i aşılamanın ardından gelen 15 dakika içinde gelişmiş ve yüzde 81 oranında bir çoğunlukla bir alerji ya da alerjik reaksiyon hikayesi olan kişilerde meydana geldiği belirtilmiştir.

    Aşıya karşı oluşan alerjik reaksiyonların sebebinin BioNTech aşısındaki mRNA’nın bozulmasının önüne geçmek, suda çözünmesini sağlamak amacıyla kullanılan polietilen glikol (PEG) maddesine bağlı olabileceği tahmin edilmektedir. Aynı zamanda mRNA’nın kendisinin de alerjiye neden olabileceği düşünülmektedir.

    Alerjinin sebebi PEG maddesi ya da mRNA maddesine bağlı olarak düşünülse de bilimsel yayınlarda bu durum kesin olarak işaret edilmemiştir. Yeni yayımlanan bir makalede alerjik şok olarak gösterilen dört vakanın izleminde bu durumun alerjik şok olmadığı alerjik şoku taklit eden durumlar olduğu ifade edilmiştir.

    Coronavac aşısı için genel anlamda önemli bir alerjik reaksiyon belirtilmemiştir. Alerjik şok ve alerjik döküntü riski her aşıda olduğu gibi nadir de olsa mevcuttur. Almanya’nın Biontech aşısı gibi ilaç alerjilerinde riskli bir aşı olmamakla birlikte yine de alerji riski hiç yok denilemez.

    Aşı uygulanan merkezlerde alerji riski için her zaman adrenalin ilacı hazır tutulmaktadır. Sonuçta elde edilen veriler az sayıda aşı uygulamalarının raporudur. BioNTech firmasının aşısında bulunan polietilen glikol maddesi bu aşıda bulunmadığı için alerji gelişme riskinin daha az olduğu söylenebilir. Çin aşısı Coronavac’ın içeriğinde koruyucu madde yoktur. Aşı içeriğinde alüminyum hidroksit, disodyum hidrojen fosfat, sodyum klorür sodyum dihidrojen fosfat yardımcı madde olarak yer almaktadır. Bu maddelere karşı alerjisi olanlara aşı yapılmaması gerekir.

    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?
    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?

    Alerjik hastalığı olanlar hangi aşıyı olsunlar?

    Alerjik astım, alerjik nezle, egzama ve diğer alerjik hastalığı bulunanların hem BioNTech hem de Çin aşısı Coronavac aşısı olmasında herhangi bir sakınca bulunmamaktadır. Yalnızca alerjik hastalığı olanların aşılarını hastane ortamında yaptırmaları ve aşıdan sonra 30 dakika gözetim altında beklemeleri yararlı olacaktır.

    Besin katkı maddelerine alerjisi ve ilaç alerjisi ve olanlar için BioNTech aşısının alerji riski daha fazladır. Bu yüzden özellikle ilaçların tablet formuna karşı alerjik reaksiyon yaşayanlar, ilaç alerjisine neyin yol açtığını belirlenmemiş olanlar ve besin katkı maddesine alerjisi olanların BioNTech aşısı yerine Çin aşısı Coronavac aşısını tercih etmesi alerji riski açısından daha güvenli olabilir.

    Aşılara karşı alerji oluşma potansiyeli açısından yüksek, orta ve düşük olarak sınıflandırma yapmak aşı seçimine karar vermede fayda sağlayabilir.

    Koronavirüs aşılarına alerji gelişme riski düşük alerjik hastalıklar şunlardır:

    -Ailede alerjik hastalıkların olması,

    -Ev tozu mite, küf, polen, gibi solunumsal alerjiler nedeniyle astım, göz alerjisi ve alerjik nezle olanlar,

    -Besin alerjisi olanlar,

    -Alerji aşısı olanlar,

    -Egzaması (Atopik dermatit) olanlar,

    -Astım nedeniyle anti IgE, anti IL-5 gibi biyolojik tedavi alanlar,

    -Daha öncede belli ilaçlara ve arı venomlarına alerjisi olanlar,

    -Salisilik asit, ibuprofen gibi ağrı kesici ilaçlara alerjisi olanlar,

    -Daha önceki aşılarda aşı yerinde şişlik gelişmiş olanlar.

    Yukarıda saydığımız alerjik hastalığı bulunanların tüm aşıları olmasında sakınca bulunmamaktadır ve aşıdan sonra 15-30 dakika hastane ortamında gözetim altında beklemesi yetecektir. Aşılara karşı alerji gelişme riski düşük olanlara Coronavac ve BioNTech aşısı yapılmasında sakınca yoktur.

    Koronavirüs aşılarına alerji gelişme riski orta derecede olan alerjik hastalıklar şunlardır:

    -İlaçlara karşı alerjisi olan ve ilaç alerjisinin sebebi tespit edilemeyen saptanamayan fakat ilaçlara karşı alerjik şok ya da ciddi alerji gelişmişse  (PEG alerjisi olabilir),

    -Daha önceden aşılara ve monoklonal ve omalizumab gibi antikorlara karşı alerjik reaksiyon gelişenler,

    -Sistemik mastositoz gibi mast hücre hastalığı olanlar.

    Böyle durumlarda PEG alerjisi riski vardır ve PEG alerjisi bakımından alerji uzmanları tarafından incelenmesi gerekmektedir. Eğer aşı yapılacaksa aşı sonrasında 30 dakika hastane gözetiminde olmalıdır.

    Tedavi öncesi alerjik reaksiyonların oluşmasını önlemek için antihistaminik kullanmanın faydalı olup olmayacağı konusunda herhangi bilgi henüz mevcut değildir. Tedavi öncesinde antihistaminik kullanımı alerjik şokun ilk belirtilerini gizleyebilir. Bu yüzden her aşı öncesi antihistaminik kullanımı hakkında karar vermek olukça güçtür.

    Alerji riski orta derecede olan kişilerin aşı seçimini Çin aşısı Coronavac tarafında kullanmaları önerilebilir.

    Koronavirüs aşılarına alerji gelişme riski yüksek derecede olan alerjik hastalıklar şunlardır:

    Daha önceden Çin’in Coronavac aşısına ya da mRNA aşıları olan Pfizer BioNTech aşısına alerjik reaksiyon gelişmişse aşının 2. dozu yapılmamalıdır.

    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?
    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?

    İlaç alerjisi olanlar BioNTech Covid-19 aşısı yaptırabilir mi?

    BioNTech ve diğer mRNA aşısı olan Moderna aşısına karşı alerjik reaksiyon gelişen vakalar oldu. Bu aşılara karşı alerjinin sebebi aşının içeriğindeki koruyucu madde olan PEG maddesine bağlı olabileceğinin tahmin edilmesinden dolayı özellikle PEG içeren ilaçlara karşı alerjisi bulunanların BioNTech aşısı olmaması daha güvenli olacaktır. Eğer ilaç alerjisinin sebebi PEG içeren bir ilaca bağlı değilse o zaman alerji gelişme riski yükselmeyecektir. İlaç alerjinizin sebebinin PEG maddesine bağlı olup olmadığını bilmiyorsanız Çin aşısı Coronavac olmanız daha uygun olabilir.

    Aşı öncesi alerji testi yapılırsa, aşıya karşı alerji oluşabileceği anlaşılır mı?

    Aşı öncesi alerji riskini tahmin etmek için PEG maddesine karşı alerji testleri uygulanabilir. Fakat bu testlerin aşıya karşı alerji riskini belirlemesi açısından henüz yeterince veri mevcut değil. İleriki günlerde alerji testleri hakkında yürütülen çalışmaların yayımlanmasıyla daha kesin bir şey söylemek daha doğru olacaktır.

    Aşı yüzünden alerjik şok geliştiğini nasıl anlaşılır?

    Alerjik şoktan en çok kalp ve dolaşım, deri ve solunum sistemi etkilenmektedir. Alerjik şok durumunda aşağıdaki belirtiler meydana gelebilir:

    -Dil ve dudaklarda şişlik,

    -Ciltte döküntü kaşıntı, kızarıklık,

    -Nefes darlığı ve astım tablosu,

    -Gırtlaktaki şişlik ve bronşlardaki daralma sonucunda ses kısıklığı,

    -Kalbin hızlı atması,

    -Kalp dolaşımın etkilenmesi sonucunda tansiyon düşmesi,

    -Bayılma, sindirim sisteminin tutulumu sonucunda kramp şeklinde karın ağrısı ve kusma bulguları oluşur.

    Akıldan çıkarılmaması gereken önemli bir bilgi de deri bulguları olmadan alerjik şok yaşanabileceğidir. Özellikle bu durum ileri yaşlarda daha sık görülmektedir.

    Aşıdan sonra alerjik şokun erken belirtileri açısından dikkatli olunmalıdır. Özellikle öksürük, boğazda gıcıklanma, nezle, baş dönmesi, hapşırma ve karın ağrısı gibi belirtiler aşıdan sonraki 30 dakika içinde görülmüşse sağlık personeline haber vermeniz fayda sağlayacaktır.

    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?
    Alerjisi olanlar hangi aşıyı yaptırmalı? Biontech mi? Coronavac mı?

    Alerjik şok belirtilerini taklit eden durumlar nelerdir?

    Aşılama sonrası görülen alerjik şok semptomları alerjik olmayan kimi reaksiyonlar sonucu görülebilmektedir. Bu reaksiyonlar Vazovagal senkop adı verilen otonom sinir sisteminin aktivasyonuna bağlı gelişen bayılma sebebiyle görülebilmektedir. Vazovagal senkop hastalığı korku, anksiyete, sıcak ve nemli ortam, ağrı, uzun süre ayakta kalma gibi sebeplerle kendini gösterebiliyor. Aynı zamanda ani tansiyon düşmesiyle birlikte nabız sayısının düşük olmasıyla ortaya çıkabilir.

    Ses teli spazmı nefes darlığı ve hırıltıya neden olabilir.

    Psikosomatik belirtiler de kimi zaman da alerjik şoku taklit edebilir. Panik atak alerjik şoktaki gibi ani nefes sıkışması görülmesi alerjik şoku taklit edebilir. Örneğin psikolojik strese bağlı vücutta kızarıklığa neden olabilir. Bazen boğaz ve dilde şişme hissine neden olabilir Alerjik şok düşünülüyorsa adrenalin uygulamaktan kaçınılmamalıdır.

    Aşıya karşı alerji gelişmişse ne yapmalı?

    Aşıya karşı alerji gelişenlere çok acil bir biçimde müdahale edilmelidir. Öncelikli olarak hayat kurtarıcı adrenalin uygulanmalıdır. Özellikle beta bloker tansiyon ilacı kullananlarda adrenalin etkili olmayacağından dolayı glukagon ilacı kullanılması gereklidir. Bu yüzden aşı yapılan merkezlerde glukagon ilacının da hazır bulundurulması haati önem taşımaktadır.

    Alerji gelişenlerde aşılama konusunda iki farklı uygulama yapılabilir.

    Bu uygulamalardan ilki, birinci doz aşı sonrası reaksiyon geçirenlerde koruyucu antikor gelişip gelişmediğine bakılması ve yeterli koruyucu antikor geliştiği takdirde ikinci dozun yapılmaması,

    İkinci uygulama olarak da farklı bir teknoloji ile üretilen bir aşının yapılıp 30 dakika gözlem altında tutulması tavsiye edilmektedir.

    Diğer yandan geçirilen reaksiyonun alerjik bir reaksiyon olup olmadığının belirlenmesi için ikinci dozdan önce alerji uzmanı tarafından değerlendirilmesi fayda sağlayabilir.

    Covid-19 aşısının yan etkileri neler? Aşıdan önce-sonra ağrı kesici kullanılmalı mı?

    Biontech Covid-19 aşısı hangi hastanelerde yapılıyor?

    Kimler Biontech aşısı olamayacak? Sağlık Bakanlığı kılavuz yayınladı

    Covid-19 aşılarının yan etkileri neler? İşte aşıların yan etki oranları

    Hangi aşı tercih edilmeli? Sinovac mı? Biontech mi?

     

    ÇOK OKUNANLAR

    EDİTÖRÜN SEÇİMİ