12.5 C
İstanbul
Salı, Aralık 6, 2022

    Dr. Gülay Ertürk
    Veteriner Hekim-Homeopat

    Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesinden mezunu. İngiliz Homeopati Enstitüsü’nden Veteriner Homeopati eğitimi alan Ertürk’ün, Kediniz Konuşuyor ve Köpeğiniz Konuşuyor isimlerinde yayınlanmış iki kitabı bulunuyor. . Merkezi Ankara’da bulunan Veteriner Homeopati Derneğinin kurucu üyesi ve geçmiş dönem başkanıdır.

    Kedi ve köpeklerde suni tohumlama ne zaman gerekli?

    Son yıllarda özellikle köpeklerde suni tohumlama yöntemine talep artıyor. Peki, kedi köpek gibi pet hayvanlarında suni tohumlamaya neden ihtiyaç duyuluyor, suni tohumlana nasıl yapılıyor? Bu soruların cevabını ve bilinmesi gerekenleri Veteriner Hekim-Homeopat Gülay Kabasakal Ertürk hayatimsaglik.com için yazdı.

     

    Mesleğini klinisyen veteriner hekim olarak sürdüren biri olarak son yıllarda köpeklerde suni tohumlama talebindeki artış ve bunun sebeplerinden bahsetmek istiyorum. Son yıllarda, köpeklerde çiftleşememe sorunları arttı.

    Tarihte ilk kez 1784 yılında gerçekleştirildi

    Suni tohumlama erkek ve dişi üreme hücresinin bir araya getirilmek suretiyle, yeni bir yavrunun oluşumunu sağlayacak döllenme işleminin insan eliyle  gerçekleştirilmesidir. Türkçesi  yapay döllenmedir. Suni tohumlama, dünyada uygulanmış ilk biyoteknolojik yöntem olarak kabul edilmektedir. Yani hayvan fizyolojisini, organlarını, hücrelerini, fonksiyonlarını anlayıp bunun insan(lık) yararına değiştirmeyi, mümkün kılan ilk teknik çalışmadır. Tarihte ilk kez 1784’te bir köpekte suni tohumlama gerçekleştirilmiştir. İtalyan Bilim adamı Lazzaro Spallanzani, köpekte gerçekleştirdiği suni tohumlamadan 62 gün sonra üç yavru köpeğin doğumunu bildirilmiştir.

    Çiftlik hayvanlarında sıkça kullanılıyor

    Bugün dünyada; ineklerden domuzlara, kedilere, köpeklere hatta balıklara ve arılara kadar hemen her türde suni tohumlama uygulanmaktadır. Özellikle çiftlik hayvanlarında suni tohumlama, ayrı bir önem taşır çünkü suni tohumlama ile ırkların genetik yönden güçlü hale getirilmesi ve buna bağlı verim miktarlarının en üst düzeye getirilerek daha az emek ile daha çok verim alınması mümkündür. Bu yüzden bugün dünyada hayvancılıkta önde gelen ülkelerde  çiftlik hayvanlarında suni tohumlamanın uygulanma oranı özellikle et ve süt sığırlarında yüzde 80, domuzlarda yüzde 90 oranlarındadır.

     

    Pet hayvanlarında suni tohumlama neden yapılıyor?

    Gıdasal değer taşıyan hayvanlarda suni tohumlamanın gerekçesine değindik. Peki, kedi köpek gibi pet hayvanlarında suni tohumlama neden yapılmaktadır? En basit yanıtıyla ölen veya artık üreyemeyen bir köpeğinizin  soyunu sürdürmek için suni tohumlamayı kullanabilirsiniz. Çünkü suni tohumlama, sadece taze sperma ile yapılmaz. Suni tohumlama taze taze soğutulmuş veya dondurulmuş sperma ile yapılabilir. Yani köpeğiniz ölmeden önce sperması alınıp dondurulursa ölümünden sonra da onun yavrusunu alabilmenizi mümkün kılar. Elbette bu işlemler özel koşullar ve aynı zamanda bilimsel ve teknik donanımlar gerektirir. Veteriner fakültelerinin suni tohumlama bilim dallarında bu çalışmalar ülkemizde yapılmaktadır.

    Donmuş spermde başarı şansı daha düşük

    Köpeklerde suni tohumlama amacıyla geliştirilmiş ve günümüzde kullanılmakta olan teknikler, spermanın vagina veya uterus içine doğrudan bırakılması gibi metodları  içermektedir.

    Erkek hayvandan spermanın alınma şeklinden tutun da spermanın kalitesi ve  dondurulması, çözdürüldükten sonra spermanın  nitel ve nicel özelliklerinin değişmesi, spermanın dişi genital kanalına bırakılma yerleri, dişinin yumurtlama zamanının doğru saptanması, tohumlama sayısı gibi birçok faktör dişide gebe kalmayı etkiler. Donmuş ve taze sperma farkı da gebe kalmada önem taşır.  Köpeklerde donmuş sperma ile yapılan suni tohumlama taze sperma ile yapılan tohumlamaya göre daha düşük gebelik oranıyla sonuçlanmaktadır.

    Köpek sahipleri suni tohumlamaya neden ihtiyaç duyar?

    Öncelikle en büyük sebep köpeklerin çiftleşememesi. Özellikle sosyalleşme konusunda başarısız köpekler östrus diye tabir ettiğimiz ve halk arasında kızgınlık dönemi diye bilinen çiftleşme dönemlerinde bir araya gelseler bile birbirlerinden uzak duruyorlar. Oysa doğada, ırka göre farklılık gösterse de çoğu dişi  köpek altı ayda bir ortaya çıkan çiftleşme döngüsünde partneriyle gayet güzel arkadaşlık kurup, 2 aylık gebelik sürecinden sonra da anne oluyor.
    Ancak evlerimizde çocuğumuz gibi gördüğümüz köpekler bu dönemlerinde korkup saklanıyorlar. İşte bu noktada, köpek sahipleri suni tohumlamayı düşünebilirler. Köpeklerde suni tohumlama, erkekten manuel olarak alınan spermanın dişinin üreme kanalına bırakılması  işlemidir. Acı veren bir işlem değildir. Bu işlem,bu  konuda uzmanlık yapmış veteriner hekimler tarafından gerçekleştirilir.

    Suni tohumlama yapmanın diğer sebeplerine gelince

    İnsanlar gibi köpekler de cinsel yolla bulaşan hastalıklara yakalanabilir ve bulaştırabilirler. Örneğin köpeklerde Brusella bu şekilde bulaşabilir. Venereal tümör diye bilinen genital organ  kanseri, köpeklerde çiftleşme ile bulaşabilir.  Suni tohumlama cinsel yolla bulaşan hastalıkların şansını azaltır.

    Büyük boyut farklılıkları gibi faktörler nedeniyle bazı köpek türlerinin çiftleştirilmesinde fiziksel zorluklar vardır. Doğal çiftleşme küçük olan köpeğin yaralanmasına neden olabilir. Suni tohumlama,  farklı boyutlardaki köpeklerin,  riske atılmadan birleştirmesine izin verir.

    Farklı ırkların ortaya çıkmasını sağlıyor

    Suni tohumlama, melezleme ile farklı ırkların ortaya çıkarılmasını sağlar. Örneğin günümüzde, Goldoodle ( Golden Retriver ile Poodle melezi) veya Maltipoo (Maltese ile Poodle melezi) gibi  köpeklerin yavrularına ilgi arttı. Bu şekilde melezlenmiş ve popülerliği artan 14-15 ırk var. Standart Poodle boyut itibariyle Maltese’dan  daha iridir. Ya da Minyatür Poodle açısından ele alırsak da, Maltese’ın omuz yüksekliği 20-25 cm iken minyatür Poodle’ın 30- 35 cm ‘dir.  Boyut, ağırlık, yükseklik farkı gibi ırklar arası  çiftleşmeye engel durumlar suni tohumlama ile çözümlenip yavru alınması sağlanabilir.

    Peki kedilerde bu iş nasıl oluyor?

    Açıkçası kedilerde suni tohumlamanın pratiği köpeklerdeki kadar yaygın değil. Çünkü köpeklerden olduğu gibi kedilerden manuel olarak sperma almak mümkün değil. Erkek kedilerden hafif bir sedasyon altında ve elektroejakulasyon denilen özel yöntemle sperma alınıyor.

    Sizin de yavrusunu olmasını istediğiniz ancak doğal yolla çiftleşmeyen köpeğiniz varsa suni tohumlamayı düşünebilirsiniz. Suni tohumlama, ne erkek köpek ne de dişi köpek için ağrılı acılı bir işlem değildir. Özellikle taze sperma ile tohumlama yapılırsa başarısı doğal çiftleşme kadar yüksektir.

    Sağlıklı ve mutlu hayvan, sahibine de mutluluk verir, ve mutluluk sağlıktır, sağlık da  mutluluk. Hep mutlu kalın.

    www. petklinik.com

     

    Yazarın Tüm Yazıları

    ÇOK OKUNANLAR

    EDİTÖRÜN SEÇİMİ